سیستم‌های تعیین موقعیت در هیدروگرافی

اما امروزه با پیشرفت تکنولوژی و بروز شدن تجهیزات، خطاهای دخیل در این عملیات کاهش یافته است. به عنوان مثال با استفاده از سیستم GPS می‌توان به محل ثانیه به ثانیه قایق را تشخیص و گپ زدن با آن‌ها را انجام داد. هیدروگرافی توانایی پردازش اطلاعاتی چون خواص فیزیکی آب، جریانات آبی، تهیه نقشه از اقیانوس‌ها و تغییرات سطح آب را دارد.

بنابراین هیدروگرافی از رشته‌های جذاب و پرکاربرد در نقشه‌ برداری به شمار می‌رود. تجهیزاتی چون سونار، گیرنده‌ها و سیستم‌های تعیین موقعیت در این نوع نقشه‌برداری مورد استفاده قرار می‌گیرد، که هدف ما در این مقاله آشنایی با عملکرد سیستم‌های تعیین موقعیت در هیدروگرافی است. سیستم‌های تعیین موقعیت در هیدروگرافی، شامل موارد خط موقعیت، سیستم اپتیکی، سیستم الکتروپتیکی، ترفیع، سیستم اندازه‌گیری زاویه از ساحل، تقاطع و اندازه دقت است. که در ادامه با هر کدام به صورت جداگانه آشنا می‌شویم.

همه چیز در مورد سیستم خط موقعیت در هیدروگرافی

سیستم‌هایی که برای تعیین موقعیت قایق هیدروگرافی مورد استفاده قرار می‌گیرند تا زاویه، فاصله و سمت قایق نسبت به موقعیت مورد نظر آشکار شود، همان روش اندازه‌گیری زمینی است. سیستم خط موقعیت یکی از روش‌های اندازه‌گیری است که برای دستیابی به یک نقطه در سطح آب، نیازمند تقاطع دو خط موقعیت است. بنابراین در این سیستم چهار خط بیشترین کاربرد را دارد. این چهار خط شامل خط موقعیت سمت، خط موقعیت تفاوت فاصله، زاویه محاطی و خط موقعیت فاصله است.

خط موقعیت سمت: بیشترین استفاده از این خط زمان اندازه‌گیری زاویه از دریا است. نقاطی که دارای مکان هندسی ثابت با جهت هستند، با سمت مساوی روبرو می‌باشند. برای به دست آوردن موقعیت سمت، نیازمند اندازه‌گیری دو نقطه ساحلی نسبت به نقطه مورد نظر هستید.

خط موقعیت فاصله: به نقاطب که مکان هندسی مساوی با نقطه مرکزی دارند، موقعیت فاصله گفته می‌شود. عمده کاربرد این روش در اندازه‌گیری فاصله از دریا است. در این روش می‌توان با اندازه گرفتن دو ایستگاه ساحلی به موقعیت قایق هیدروگرافی دست یافت.

خط موقعیت زاویه محاطی: به نقاطی که مکان هندسی آن‌ها با یک نقطه ساحلی، زاویه مساوی داشته باشد موقعیت زاویه محاطی گفته می‌شود. برای اندازه‌گیری سکستانت از دریا می‌توان از این نوع خط موقعیت بهره گرفت.

خط موقعیت تفاوت فاصله: مکان هندسی نقاط در این نوع خط موقعیت همانطور که از نامش پیداست، تفاوت فاصله مساوی از دو نقطه ساحلی است. همانطور که درباره اشاره کردیم برای تعیین موقعیت قایق هیدروگرافی و تعیین مشخصات یک نقطه باید حداقل دو مورد از این خطای گفته شده، مورد استفاده قرار بگیرد.

 سیستم الکتروپتیکی و اپتیکی

این نوع سیستم برای ناحیه‌های محدود مورد استفاده قرار می‌گیرد. به عنوان مثال فاصله بین دو کرانه در این نوع تعیین موقعیت، قایق هیدروگرافی با حرکت به سمت نقطه دیگر پیشرفت عمق‌یابی را اندازه‌گیری می‌کند. البته باید گفت این روش در محیط‌های دریایی با فواصل کوتاه نیز کاربرد دارد. به این صورت که با در نظر گرفتن یک نقطه در ساحل و امتداد آن تا نقطه مورد نظر در محیط دریا و امتداد قایق هیدروگرافی تا نقطه مورد نظر می‌توان به موقعیت لازم دست یافت.

سیستم اندازه‌گیری موقعیت زاویه از ساحل

در این روش تعیین موقعیت با در نظر گرفتن یک زاویه در ساحل، می‌توان به موقعیت قایق هیدروگرافی دست یافت. در این نوع روش یک دستگاه تئودولیت به کمک این سیستم می‌آید. این دستگاه به سمت قایق هیدروگرافی قراول روی می‌کند تا زوایای مختلف را در فواصل زمانی مشخص به دست آورد. البته باید این نکته را در نظر گرفت که در این روش قایق بر روی یک مسیر عمق‌یابی بین دو نقطه ساحلی به حرکت در می‌آید و زوایای به دست آمده کمتر از ۳۰ درجه می‌باشد.

روش اندازه‌گیری موقعیت از داخل قایق هیدروگرافی تا یک نقطه ساحلی تقریباً به همین صورت است. با این تفاوت که زاویه محاطی از داخل قایق هیدروگرافی اندازه‌گیری می‌شود و دستگاهی به نام سکستانت به کمک آن می‌آید. در این روش قایق هیدروگرافی حین حرکت بر روی یک مسیر مستقیم، عمق‌یابی یک زاویه محاطی نسبت به دو ایستگاه ساحلی را محاسبه می‌کند. بدین صورت که یکی از ایستگاه‌ها و اندازه‌گیری‌های زاویه نسبت به آن حین حرکت قایق هیدروگرافی صورت می‌گیرد و نقطه دیگر در فاصله‌ای انجام می‌شود که زاویه آن کمتر از ۳۰ درجه نباشد.

 سیستم ترفیع

در تعیین موقعیت هیدروگرافی به روش ترفیع، یک فرد از داخل قایق توسط دو دستگاه سکستانت، بطور همزمان سه نقطه ثابت را مشاهده می‌کند و در همان حین به اندازه‌گیری دو نقطه با زاویه محاطی می‌پردازد. این دو زاویه نباید از ۳۰ درجه کمتر و از ۱۲۰ درجه بیشتر باشد.

سیستم تعیین موقعیت تقاطع

در این روش اندازه‌گیری‌ها از ایستگاه ثابت ساحلی توسط تئودولیت صورت می‌گیرد. این روش کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد چرا که دارای مشکلاتی چون همزمان نبودن اندازه‌گیری‌ها، نبود تقاطع نسبت به خطوط موقعیت می‌باشد.

دقت در تعیین موقعیت به چه عواملی بستگی دارد؟

استحکام شکل هندسی نقاط، محاسبات اصولی، دقت تجهیزات و روش اندازه‌گیری از عواملی هستند که در دقت تعیین موقعیت بستگی دارد. همانطور که می‌دانید با افزایش روش‌های اندازه‌گیری می‌توان به دقت قابل قبول دست یافت، با این حال تکرار اندازه‌گیری‌ها قابل انجام نیست به همین دلیل برای افزایش دقت می‌توان خط موقعیت را افزایش داد تا به دقت مورد نظر خود دست یابید.

تجهیزات مورد استفاده در نقشه هیدروگرافی

برای تهیه یک نقشه هیدروگرافی کامل و با دقت زیاد شما به تجهیزات کامل نیازمند هستید. این تجهیزات شامل گیرنده‌های ماهواره‌ای سه فرکانسه، دستگاه‌های دو فرکانسه و تک فرکانسه، دوربین توتال استیشن، نرم‌افزار سایت اسکن سونار، ترازیاب نیوو، نرم‌افزارهای پردازش عمق‌سنجی، دستگاه‌های اندازه‌گیری تکانه‌های شناور، دستگاه سرعت‌سنج صوت، عمق‌یاب تک پرتویی، عمق‌یاب‌های چند پرتویی و انواع شناور در عملیات هیدروگرافی است.

هیدروگرافی در چه مکان‌های مورد استفاده قرار می‌گیرد و روش‌های برداشت آن به چه صورت است؟

بطور کلی هیدروگرافی برای تهیه نقشه از بستر دریاها یا قرار دادن سکو در دریا، سازه‌های عظیم و لوله گذاری مورد استفاده قرار می‌گیرد. روش‌هایی چون اتوماتیک، اکوساندر، GPS، ترسیم و کارتوگرافی در تهیه نقشه هیدروگرافی مورد استفاده قرار می‌گیرد. چنانچه قصد آشنایی با انواع نقشه برداری دیگر را دارید می‌توانید به سایر مقالات مراجعه فرمایید تا با شاخه‌های دیگر این هنر چون ثبتی آشنا گردید. در نهایت در این مقاله سعی بر این داشتیم تا بطور کامل با نقشه برداری هیدروگرافی و انواع سیستم تعیین موقعیت آن آشنا شوید. امیدواریم با خواندن این مطالب به اطلاعات مورد نیاز خود دست یابید.