علت جوش آوردن باتری ماشین چیست؟
شنیدن صدای قلقل از زیر کاپوت، استشمام بوی تند و آزاردهندهای شبیه به تخممرغ گندیده یا دیدن شکم دادن و باد کردن باتری ماشین، همگی نشانههای یک وضعیت اضطراری هستند. این اتفاق که در میان رانندگان به جوش آوردن یا داغ شدن باتری خودرو معروف است، یک واکنش شیمیایی مخرب است که اگر سریعاً کنترل نشود، میتواند خسارتهای سنگینی به سیمکشی ماشین بزند. برای پیدا کردن علت جوش آوردن باتری ماشین باید چند قطعه کلیدی را بررسی کرد، اما قبل از هرگونه عیبیابی، اگر همین حالا با این مشکل مواجه شدهاید، باید اقدامات ایمنی زیر را مو به مو اجرا کنید.
همین الان این ۳ کار را انجام دهید!
- ۱. موتور را خاموش کنید، اما سوئیچ را نبندید: ماشین را در یک جای امن پارک کنید و موتور را خاموش کنید؛ اما سوئیچ را باز بگذارید تا فنهای رادیاتور همچنان کار کنند و به خنک شدن محفظه موتور کمک کنند.
- ۲. کاپوت را با احتیاط بالا بزنید و فاصله بگیرید: ضامن کاپوت را بکشید و با احتیاط کامل آن را بالا بزنید تا هوای آزاد جریان پیدا کند. به هیچ وجه صورت خود را نزدیک باتری نبرید؛ چرا که بخارات اسید به شدت سمی و سوزاننده هستند.
- ۳. اصلاً به سرباتریها دست نزنید و فندک روشن نکنید: گازی که از باتری داغ خارج میشود، هیدروژن خالص و به شدت قابل انفجار است. دست زدن به کابلها یا تکان دادن سرباتریها در این وضعیت میتواند باعث ایجاد جرقه و انفجار ناگهانی باتری شود. حداقل ۳۰ دقیقه صبر کنید تا سیستم کاملاً خنک شود.
اصلیترین علت جوش آوردن باتری ماشین چیست؟
وقتی با این صحنه مواجه میشوید، اولین سوالی که به ذهنتان میرسد این است که اصلاً چرا باتری ماشین داغ میشود؟ برخلاف تصور خیلی از رانندهها، باتری قطعهای نیست که خودبهخود و بدون دلیل منفجر یا داغ شود. در ۹۰ درصد مواقع، یک قطعه دیگر در ماشین وظیفهاش را درست انجام نداده و به باتری آسیب زده است. اگر بخواهیم دلایل خرابی باتری و جوش آمدن آن را ریشهیابی کنیم، به ۴ متهم اصلی میرسیم که در ادامه آنها را به زبان ساده بررسی میکنیم.
۱. خرابی آفتامات و اورشارژ شدن توسط دینام
دینام وظیفه دارد در زمان روشن بودن ماشین، باتری را شارژ کند؛ اما یک قطعه کوچک به نام آفتامات (رگولاتور) روی دینام قرار دارد که مثل یک تنظیمکننده هوشمند عمل میکند. وظیفه آفتامات این است که اجازه ندهد ولتاژ خروجی دینام از یک حد مشخص (معمولاً حدود $14$ تا $14.5$ ولت) بالاتر برود.
اگر آفتامات دینام بسوزد یا از کار بیفتد، دینام بدون هیچ کنترلی برق تولید میکند و ولتاژهای بالایی مثل ۱۶ یا ۱۷ ولت را به سمت باتری میفرستد. این هجوم بیرحمانه برق، بیش از ظرفیت باتری است؛ در نتیجه، مایع اسید داخل آن به شدت داغ شده، شروع به قلقل میکند و در نهایت به عنوان اصلیترین علت جوش آوردن باتری ماشین شناخته میشود.
۲. اتصالی و خراب شدن صفحات داخلی باتری
گاهی اوقات دینام و آفتامات کاملاً سالم هستند و عیب از خود باتری است. درون هر باتری خودرو، چندین صفحه سربی قرار دارد که با فاصله کمی از یکدیگر چیده شدهاند.
وقتی عمر مفید باتری رو به پایان است، یا زمانی که ماشین در دستاندازهای شدید تکانهای سختی میخورد، این صفحات سربی فرسوده شده و ریزش میکنند. با تهنشین شدن این ذرات سربی در کف باتری، صفحات مثبت و منفی به یکدیگر میچسبند و اصطلاحاً اتصال کوتاه رخ میدهد. در این وضعیت، مقاومت داخلی باتری به شدت بالا میرود و موقع شارژ شدن، مثل المنت یک اتو داغ میشود و اسید را به جوش میآورد.
۳. گرمای شدید موتور و ترافیک تابستانی
گاهی اوقات شرایط محیطی دست به دست هم میدهند تا باتری خودرو را به مرز پختن برسانند! موتور خودرو در حین کار کردن حرارت فوقالعاده بالایی تولید میکند. حالا تصور کنید در اوج گرمای تابستان، کولر ماشین هم روشن است و در ترافیکهای سنگین و طولانی گیر کردهاید.
اگر عایق یا همان کاور حرارتی دور باتری پاره شده یا توسط تعمیرکار باز شده و دیگر بسته نشده باشد، این گرمای جهنمی موتور مستقیماً به پوسته پلاستیکی باتری برخورد میکند. این حرارت بیرونی به همراه گرمای طبیعی ناشی از شارژ شدن باتری، دمای الکترولیت (مایع اسید) را از حد مجاز عبور داده و باعث داغ شدن شدید آن میشود.
۴. کم شدن آب باتری (در مدلهای قدیمی و اسیدی)
اگر از باتریهای قدیمی استفاده میکنید که بالای آنها ۶ عدد پیچ یا دربپوش دارد، باید مدام حواستان به سطح مایع داخل آن باشد. به مرور زمان و بر اثر گرمای موتور، آبِ داخل این مخلوط تبخیر میشود.
وقتی سطح آب اسید پایین میآید، بخش بالایی صفحات سربی خشک میماند. با عبور جریان برق از این بخشهای خشک، صفحات به شدت داغ میشوند و همان مقدار کمِ آباسید باقیمانده در کف باتری را سریعاً به نقطه جوش میرسانند. در باتریهای اتمی جدید این مشکل کمتر دیده میشود، اما همچنان احتمال وقوع سه دلیل قبلی در آنها وجود دارد.
از کجا بفهمیم باتری ماشین جوش آورده است؟ (علائم و نشانهها)
خیلی از رانندهها تا زمانِ استارت نخوردن ماشین، متوجه عیب و ایرادهای سیستم برق نمیشوند. اما جوش آمدن باتری از آن دست مشکلاتی است که سیگنالهای واضحی از خودش بروز میدهد. برای اینکه مطمئن شوید مشکل فعلی خودروی شما دقیقاً همین است، میتوانید نشانههای ماشین خود را با جدول زیر تطبیق دهید. این موارد رایجترین علائم خراب شدن باتری بر اثر حرارت بالا هستند:
|
نشانه فیزیکی |
علت بروز نشانه |
|
بوی بد باتری ماشین (شبیه تخممرغ گندیده) |
ناشی از خروج گاز گوگرد (هیدروژن سولفید) از سوپاپهای باتری داغشده است. |
|
شکم دادن و باد کردن بدنه پلاستیکی |
فشار بالای گازهای محبوسشده در داخل، تنه پلاستیکی باتری را دفرمه میکند. |
|
شنیده شدن صدای قلقل یا فشفش |
حتی بعد از خاموش کردن موتور، صدای جوشیدن مایع اسید از زیر کاپوت به گوش میرسد. |
|
سفیدک و شوره شدید روی قطبها و بستها |
بخارهای اسیدی خارج شده، روی قطعات مسی و سربی رسوب سنگین ایجاد میکنند. |
خطرات باد کردن باتری ماشین و انفجار آن چقدر جدی است؟
دیدن نشانه باد کردن باتری نباید به هیچ عنوان ساده گرفته شود؛ این وضعیت فراتر از یک خرابشدن معمولی است و مستقیماً با امنیت شما ارتباط دارد. وقتی مایع داخل باتری به جوش میآید، گاز هیدروژن تولید میکند. هیدروژن یکی از قابلاشتعالترین گازهای طبیعت است و تجمع آن در یک پوسته پلاستیکی تحت فشار، باتری را رسماً به یک نارنجک دستی تبدیل میکند!
بسیاری از حوادث انفجار باتری خودرو زمانی رخ میدهد که راننده از روی ناآگاهی و برای دیدن میزان اسید، روی باک باتری فندک یا کبریت روشن میکند، یا اینکه تلاش میکند سریعاً سرباتریها را باز کند. تکان دادن کابلها در آن وضعیت داغ، یک جرقهی کوچک میلیثانیهای ایجاد میکند؛ همین جرقه کافی است تا گاز هیدروژنِ فشرده منفجر شود و اسید سوزاننده را به صورت و چشم راننده بپاشد.
رعایت نکات ایمنی برق خودرو در این لحظات حیاتی است. اگر متوجه خطرات باد کردن باتری ماشین شدید، بزرگترین کمک به خودتان این است که دست نگه دارید! نیم ساعت تا یک ساعت خودرو را به حال خود رها کنید تا جریان گاز فروکش کند و بدنه خنک شود. به یاد داشته باشید که یک باتری باد کرده دیگر به حالت اول برنمیگردد و تحت هیچ شرایطی نباید دوباره زیر بار شارژ دینام قرار بگیرد، چرا که ریسک انفجار باتری خودرو را چند برابر میکند.
بنابراین اگر در جاده یا محیط شهری دچار این مشکل شدید، به هیچ عنوان ریسک نکنید و ترجیحاً ماشین را با بکسل منتقل کنید. اگر در محدوده استان اصفهان هستید، میتوانید برای حمل ایمن خودروی خود با شماره یدک کش اصفهان تماس بگیرید تا بدون خطر انفجار، ماشین را به نزدیکترین تعمیرگاه برسانید.
آموزش ساده تست دینام و باتری برای پیدا کردن قطعی عیب
حالا که ماشین خنک شده و از شرایط بحرانی اولیه خارج شدهاید، نوبت به عیب یابی باتری ماشین میرسد تا بفهمید دقیقاً کدام قطعه کارش لنگ بوده است. برای اینکه متوجه شوید مقصر اصلی خود باتری است یا دینام، نیازی به تجهیزات پیچیده تعمیرگاهی ندارید؛ یک دستگاه مولتیمتر یا ولتمتر معمولی کار شما را راه میاندازد. روش تست باتری و دینام به این صورت است:
۱. تست در حالت خاموش: دستگاه مولتیمتر را روی حالت ولتاژ مستقیم (DC) بگذارید. سیمهای آن را به قطبهای مثبت و منفی باتری وصل کنید. در حالت خاموش بودن ماشین، عدد نشان داده شده باید چیزی بین $12.4$ تا $12.6$ ولت باشد. اگر عدد خیلی پایینتر بود، یعنی باتری دشارژ یا ضعیف شده است.
۲. تست در حالت روشن (تست اصلی دینام): حالا از یک نفر بخواهید ماشین را روشن کند و کمی گاز بدهد. در این حالت دوباره به مانیتور دستگاه نگاه کنید. جریان برق دینام باید ولتاژ را بالا ببرد.
۳. تحلیل عدد نهایی: اگر عددی که دستگاه نشان میدهد بین $13.8$ تا $14.4$ ولت باشد، یعنی دینام سالم است. اما اگر این عدد از $14.5$ ولت عبور کرد و مدام بالاتر رفت، مچ متهم اصلی را گرفتهاید! آفتامات دینام شما سوخته و همین ولتاژ بالا علت اصلی جوش آوردن باتری است. تست دینام با مولتی متر به همین سادگی پنجرهی عیبیابی را به روی شما باز میکند.
چگونه از داغ شدن و خراب شدن باتری خودرو پیشگیری کنیم؟
همیشه میگویند پیشگیری بهتر از درمان است، در دنیای خودرو هم پیشگیری یعنی جلوگیری از هزینههای سنگین خرید قطعات! برای پیشگیری از خرابی باتری و بیمه کردن سیستم برق ماشین در برابر داغ شدنهای ناگهانی، این چکلیست سه مرحلهای و ساده را به خاطر بسپارید:
- سرویس دوره ای ماشین قبل از فصل گرما: اواخر بهار و پیش از اینکه داغی تابستان شروع شود، به یک برقکار خودرو مراجعه کنید و از او بخواهید سلامت و توان خروجی آفتامات دینام را چک کند. نگهداری دینام خودرو در شرایط ایدهآل، طول عمر باتری شما را دو برابر میکند.
- استفاده از کاورهای محافظ حرارتی: باتری نباید عریان در مجاورت گرمای موتور قرار بگیرد. حتماً از کاورهای استاندارد و نمدی مخصوص باتری استفاده کنید تا مثل یک سپر در برابر دمای بالای زیر کاپوت عمل کنند.
- کتری آب جوش، داروی شورهها: هر چند ماه یکبار کاپوت را بالا بزنید. اگر دیدید روی بستها سفیدک یا شوره نشسته، یک کتری آب جوش روی آنها بریزید تا مثل روز اول تمیز شوند. تمیز بودن سرباتریها از ایجاد مقاومت کاذب و داغ شدن کابلها جلوگیری میکند.
- سرویس دورهای سیستم برق و دینام، مطمئنترین راه برای جلوگیری از این حادثه است. مرکز امداد خودروی ما تمام خدمات مربوط به باتری به باتری، تست دینام و رفع عیوب برقی را به صورت شبانهروزی انجام میدهد. برای مشاهده لیست کامل خدمات امدادی ما در سراسر منطقه، اینجا کلیک کنید و در صورت نیاز به هرگونه کمک جادهای با کارشناسان ما در ارتباط باشید.
سوالات متداول درباره داغ کردن باتری خودرو
1- آیا باتریهای اتمی (بدون دربپوش) هم جوش میآورند و باد میکنند؟
بله، ساختار داخلی باتریهای اتمی (سیلد) هم دارای اسید و مایع الکترولیت است. اگر دینام بیش از حد شارژ کند، این باتریها هم دقیقاً دچار همان واکنش شده، گاز تولید میکنند و به دلیل نداشتن خروجی ساده، خیلی سریعتر از مدلهای قدیمی باد میکنند.
2- آیا باتری جوشآمده دوباره قابل استفاده است؟
اگر پوسته پلاستیکی باتری کج شده یا باد کرده باشد، صفحات داخلی آن آسیب دیدهاند و باید حتماً تعویض شود. اما اگر قبل از تغییر شکل بدنه متوجه مشکل شدید و سیستم را خنک کردید، ممکن است باتری زنده بماند؛ هرچند قبل از استفاده مجدد، حتماً باید ابتدا دینام و آفتامات را تعمیر کنید تا باتری دوباره جوش نیاورد.
3- هزینه رفع این مشکل در بازار چقدر است؟
با توجه به نوسانات قیمت قطعات یدکی و بازار ارز در ایران، نمیتوان یک رقم ثابت و مشخص برای تعمیرات اعلام کرد. هزینه نهایی کاملاً بستگی به این دارد که پس از تست حضوری، مشخص شود فقط آفتامات نیاز به تعویض دارد یا اینکه کل دینام صدمه دیده و باتری هم به طور کامل سوخته و نیاز به جایگزینی دارد.
