فرایند تعیین قیمت فولاد؛ عوامل و مکانیزم‌های اثرگذار در بازار

در دنیای امروز که صنایع مختلف با سرعتی چشمگیر در حال رشد هستند، قیمت محصولات فولادی به‌ویژه قیمت میلگرد، برای بسیاری از تولیدکنندگان، کارفرمایان، پیمانکاران و فعالان حوزه ساخت‌وساز از اهمیت حیاتی برخوردار است. تعیین قیمت فولاد و دیگر تجهیزات فولادی، از جمله میلگرد، ورق و کلاف، به مجموعه‌ای از عوامل کلیدی وابسته است؛ عواملی مانند شیوه تولید، کیفیت و نوع مواد اولیه، شرایط اقتصادی و سیاسی داخلی و جهانی و چندین مؤلفه دیگر که هرکدام می‌توانند نوسانات قابل‌توجهی در بازار ایجاد کنند.

عوامل و مکانیزم‌های اثرگذار در تعیین قیمت فولاد

در ادامه، مهم‌ترین فاکتورهایی که به‌طور مستقیم بر قیمت فولاد اثر می‌گذارند را به‌صورت تفکیک‌شده بررسی می‌کنیم.

عرضه و تقاضا مقاطع فولادی

سازوکار عرضه و تقاضا، همانند سایر کالاهای اساسی، یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین قیمت آهن و فولاد در بازار است. هرگاه تقاضا افزایش یافته و عرضه نتواند پاسخگو باشد، قیمت‌ها روند صعودی پیدا می‌کنند. برعکس، وقتی حجم تولید یا موجودی انبار بالا باشد و تقاضا کاهش یابد، قیمت‌ها کاهش می‌یابند.

نکته کلیدی این است که قیمت فولاد تنها به وضعیت فعلی عرضه و تقاضا وابسته نیست؛ بلکه پیش‌بینی‌ها و اطلاعات بازار نیز نقش مهمی در تعیین آن دارند. آگاهی از موجودی زنجیره تأمین، از کارخانه تا مصرف‌کننده نهایی، می‌تواند مسیر قیمتی را در کوتاه‌مدت تغییر دهد.

در بازار فولاد ایران این اثرگذاری کاملاً محسوس است. به‌عنوان مثال، وقتی یک سایز خاص از میلگرد یا ورق کمیاب شود، قیمت آن محصول با سرعت افزایش می‌یابد. اما در شرایطی که تولید یک کالا بیش از نیاز بازار باشد، تعیین قیمت بیشتر تحت تاثیر نرخ ارز و قیمت جهانی فولاد قرار می‌گیرد تا صرفاً میزان تقاضا.

نیاز صنایع وابسته به فولاد

قیمت فولاد تا حد زیادی تحت تاثیر عملکرد صنایعی است که بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان این محصول محسوب می‌شوند. صنایعی مثل خودرو، بسته‌بندی، لوازم خانگی و ساخت‌وساز هر زمان با قدرت فعالیت کنند، تقاضای فولاد افزایش پیدا می‌کند. با این حال، باید توجه داشت که در ایران افزایش تقاضای داخلی الزاماً منجر به افزایش قیمت فولاد نمی‌شود؛ زیرا بازار جهانی نقش تعیین‌کننده‌تری دارد. رشد مصرف داخلی بیشتر به تقویت چرخه تولید کمک می‌کند تا شکل‌گیری روندهای افزایشی قیمتی.

متغیرهای کلان اقتصادی

متغیرهای اقتصاد جهانی همواره تأثیر مستقیم بر قیمت فولاد دارند و عواملی مانند رشد اقتصادی جهان، وضعیت اقتصادی کشورهای توسعه‌یافته و میزان مصرف فولاد در کشورهای در حال توسعه، می‌توانند قیمت‌ها را در بازار بین‌المللی جابه‌جا کنند. علاوه بر این، نرخ برابری ارزهای معتبر مانند دلار، یورو و یوآن نقش مهمی در نوسانات بازار فولاد و سایر کامودیتی‌ها ایفا می‌کند.

در ایران، نرخ ارز و نرخ تورم اصلی‌ترین عوامل تأثیرگذار بر قیمت میلگرد استیل و سایر محصولات فولادی هستند. نمونه بارز این اثرگذاری، کاهش جهانی قیمت فولاد در دوران کرونا (۲۰۱۹–۲۰۲۰) بود که با رکود اقتصادی همراه شد و پس از بهبود شرایط، قیمت‌ها به سطوح قبلی بازگشتند.

هزینه مواد اولیه و انرژی در تولید فولاد

دو ماده اولیه حیاتی در تولید فولاد، یعنی سنگ آهن و قراضه، نقش مهمی در تعیین قیمت نهایی دارند. زمانی که موجودی این مواد کم باشد و تقاضا افزایش یابد، قیمت‌ها بالا می‌روند و در نتیجه بهای تمام‌شده فولاد افزایش پیدا می‌کند. در کنار این مواد، عنصرهای آلیاژی مثل نیکل و کروم که در فولادهای خاص به کار می‌روند نیز با نوسان قیمت خود، مستقیماً بر بازار تأثیر می‌گذارند.

از طرف دیگر، صنعت فولاد یکی از انرژی‌برترین صنایع دنیاست؛ به همین دلیل تغییرات قیمت نفت، گاز و برق می‌تواند هزینه تولید را افزایش داده و قیمت نهایی فولاد را تغییر دهد.

در ایران قیمت مواد اولیه معمولاً دستوری تعیین می‌شود، نه براساس عرضه و تقاضا. برای مثال قیمت سنگ آهن و کنسانتره در کشور اغلب کمتر از نصف قیمت جهانی است.
برای تحلیل روند بازار قراضه معمولاً به قیمت بیلت CIS و Scrap ترکیه استناد می‌شود، و برای پیش‌بینی قیمت سنگ آهن، شاخص سنگ آهن ۶۲٪ چین معیار اصلی است.

هزینه حمل‌ونقل محموله

حمل‌ونقل یکی از عوامل مهم و گاه پنهان در قیمت فولاد است. هزینه انتقال مواد اولیه مانند قراضه، نیکل و سنگ آهن از کشورهای مختلف، همچنین هزینه حمل فولاد تولیدی برای صادرات یا توزیع داخلی، می‌تواند قیمت محصول را تغییر دهد.
افزون بر این، محدودیت‌های تجاری و سیاست‌های بین‌المللی هزینه حمل‌ونقل را تحت تأثیر قرار می‌دهند. انتخاب روش حمل‌ونقل بین‌المللی (نظیر FOB، CIF، CFR) در واردات فولاد اهمیت زیادی دارد. انتخاب نادرست می‌تواند هزینه‌های اضافی ایجاد کرده و در نهایت بر قیمت تمام‌شده کالا اثر بگذارد.

تأثیر زمان بر قیمت فولاد

تغییرات در بازه‌های زمانی مختلف، تأثیر قابل توجهی بر تقاضای محصولات فولادی دارند. عواملی مانند شرایط جوی، تعطیلات و طول روز در هر فصل می‌توانند میزان تولید و مصرف فولاد را تغییر دهند. برای مثال، در فصل زمستان به دلیل کاهش فعالیت‌های ساخت‌وساز و سردی هوا، تقاضا در بخش مسکن کاهش یافته و این امر به کاهش کلی تقاضا و تأثیر منفی بر قیمت فولاد منجر می‌شود.

علاوه بر تغییرات فصلی، شرایط حمل‌ونقل و جابجایی محموله‌ها نیز ممکن است تحت تأثیر دوره زمانی قرار بگیرد. همچنین، عوامل سیاسی داخلی و خارجی می‌توانند به‌صورت موقت قیمت‌ها را تحت تأثیر قرار دهند. برای مثال، نوسانات نرخ ارز در ایران تأثیر مستقیم بر قیمت فولاد دارد، اما شدت این تغییرات تحت تأثیر سیاست‌های داخلی کشور متفاوت است و می‌تواند باعث نوسان‌های متغیر در بازار شود.

هزینه انرژی در صنعت فولاد

صنعت فولاد یکی از پرمصرف‌ترین صنایع در زمینه انرژی است و فرآیندهای ذوب، احیا و نورد بخش بزرگی از مصرف برق، گاز و سوخت را به خود اختصاص می‌دهند. به همین دلیل، نوسانات قیمت انرژی در داخل کشور و بازار جهانی می‌تواند به‌سرعت بر قیمت نهایی فولاد تأثیر بگذارد. برای مثال، افزایش قیمت گاز یا برق می‌تواند هزینه تولید هر تن فولاد را افزایش دهد و این افزایش به طور مستقیم در نرخ میلگرد، ورق و سایر محصولات فولادی منعکس شود. از سوی دیگر، کاهش هزینه انرژی می‌تواند به کاهش بهای تمام‌شده و تثبیت قیمت‌ها کمک کند. بنابراین، فعالان بازار باید به صورت مستمر تغییرات جهانی و داخلی در قیمت انرژی را رصد کنند، زیرا این موضوع یکی از عوامل کلیدی و بلندمدت در تعیین روند قیمت فولاد است.

تکنولوژی و روش تولید فولاد

روش تولید فولاد و سطح تکنولوژی مورد استفاده، نقش تعیین‌کننده‌ای در هزینه تمام‌شده و کیفیت محصول دارد. روش‌های مختلف شامل کوره بلند (BF-BOF)، کوره قوس الکتریکی (EAF) و فرآیند احیای مستقیم هرکدام مزایا و محدودیت‌های خاص خود را دارند. کارخانه‌هایی که از تکنولوژی پیشرفته استفاده می‌کنند، معمولاً بهره‌وری بالاتر و هزینه عملیاتی کمتری دارند و قادرند محصولاتی با کیفیت بهتر ارائه دهند. به عنوان مثال، فولادی که با تکنولوژی پیشرفته تولید شده باشد، احتمالاً استحکام بالاتر و عیوب کمتر دارد و در نتیجه قیمت بالاتری در بازار خواهد داشت. علاوه بر این، کارخانه‌هایی با تکنولوژی قدیمی‌تر ممکن است هزینه‌های بیشتری برای مصرف انرژی و نگهداری تجهیزات داشته باشند، که این موضوع نیز در نوسانات قیمت اثرگذار است.

نتیجه‌گیری

در این مقاله تلاش شد تا عوامل موثر بر قیمت فولاد بررسی شود و همان‌طور که مشاهده شد، فاکتورهایی مانند هزینه مواد اولیه، عرضه و تقاضا، نیاز صنایع وابسته، تکنولوژی تولید، سیاست‌های دولتی و شرایط اقتصادی و بین‌المللی به‌طور مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت‌گذاری فولاد تأثیر می‌گذارند. این عوامل در طول زمان با نوسانات قابل پیش‌بینی و غیرقابل پیش‌بینی مواجه هستند و بررسی مداوم آن‌ها برای تصمیم‌گیری هوشمندانه در خرید و فروش محصولات فولادی، از جمله میلگرد، ورق و کلاف، ضروری است.